บทที่ 6

1อยู่มาในวันสะบาโต ขณะที่พระองค์เสด็จผ่านท้องทุ่งนา บรรดาสาวกของพระองค์ก็เด็ดรวงข้าว ขยี้ด้วยมือ และกิน 2พวกฟาริสีบางคนจึงถามว่า “เหตุใดพวกท่านจึงทำสิ่งที่ไม่ชอบด้วยกฎในวันสะบาโต?” 3พระเยซูตรัสตอบพวกเขาว่า “พวกท่านไม่เคยอ่านหรือว่าดาวิดทำอะไร เมื่อท่านและพรรคพวกของท่านหิวโหย 4คือดาวิดเข้าไปในพระนิเวศของพระเจ้า หยิบขนมปังหน้าพระพักตร์กินและแจกให้พรรคพวกของท่าน ซึ่งขนมปังนั้นไม่ชอบด้วยกฎที่ผู้ใดจะกิน นอกจากปุโรหิตเท่านั้น” 5แล้วพระองค์ตรัสกับพวกเขาว่า “บุตรมนุษย์เป็นองค์พระผู้เป็นเจ้าแห่งวันสะบาโต” 6อยู่มาในวันสะบาโตอีกวันหนึ่ง พระองค์เสด็จเข้าไปในธรรมศาลาและทรงสั่งสอน มีชายคนหนึ่งอยู่ที่นั่น มือขวาของเขาลีบ 7พวกธรรมาจารย์และพวกฟาริสีคอยจับตาดูพระองค์ว่าจะทรงรักษาโรคในวันสะบาโตหรือไม่ เพื่อหาเหตุฟ้องพระองค์ 8แต่พระองค์ทรงทราบความคิดของพวกเขา จึงตรัสกับชายที่มือลีบว่า “จงลุกขึ้นมายืนตรงกลางนี้” ชายนั้นก็ลุกขึ้นยืน 9พระเยซูจึงตรัสกับพวกเขาว่า “เราขอถามพวกท่านว่า ในวันสะบาโตชอบด้วยกฎที่จะทำความดีหรือทำความชั่ว ที่จะช่วยชีวิตหรือทำลายชีวิตเล่า?” 10พระองค์ทอดพระเนตรดูทุกคนรอบ ๆ แล้วตรัสกับชายนั้นว่า “จงเหยียดมือของเจ้าออก” เขาก็ทำตาม มือของเขาก็กลับเป็นปกติ 11แต่พวกเขากลับเดือดดาลยิ่งนัก และปรึกษากันว่าจะทำอย่างไรกับพระเยซูดี 12อยู่มาในวันเหล่านั้น พระองค์เสด็จออกไปยังภูเขาเพื่อทรงอธิษฐาน และพระองค์ทรงอธิษฐานต่อพระเจ้าตลอดทั้งคืน 13เมื่อรุ่งเช้า พระองค์ทรงเรียกบรรดาสาวกของพระองค์มา แล้วทรงเลือกสิบสองคนจากพวกเขา ซึ่งพระองค์ทรงตั้งชื่อว่าอัครทูตด้วย 14คือซีโมนซึ่งพระองค์ทรงตั้งชื่อว่าเปโตร อันดรูว์น้องชายของเขา ยากอบและยอห์น ฟีลิปและบารโธโลมิว 15มัทธิวและโธมัส ยากอบบุตรอัลเฟอัส และซีโมนที่เรียกว่าผู้คลั่งศาสนา 16ยูดาสบุตรยากอบ และยูดาสอิสคาริโอทซึ่งต่อมาได้กลายเป็นผู้ทรยศ 17แล้วพระองค์เสด็จลงมาพร้อมกับพวกเขา ประทับยืนบนที่ราบแห่งหนึ่ง พร้อมกับฝูงสาวกของพระองค์จำนวนมาก และประชาชนเป็นอันมากจากทั่วแคว้นยูเดีย กรุงเยรูซาเล็ม และชายฝั่งเมืองไทระและไซดอน 18พวกเขามาฟังพระองค์และให้ทรงรักษาจากโรคภัยของพวกเขา คนที่ถูกวิญญาณโสโครกรบกวนก็ได้รับการรักษาด้วย 19ฝูงชนทั้งสิ้นพยายามเข้ามาสัมผัสพระองค์ เพราะฤทธิ์อำนาจออกจากพระองค์และรักษาทุกคน 20พระองค์ทรงเงยพระเนตรทอดพระเนตรบรรดาสาวกของพระองค์และตรัสว่า “พวกท่านผู้ยากจนก็เป็นสุข เพราะอาณาจักรของพระเจ้าเป็นของพวกท่าน 21พวกท่านผู้หิวโหยในบัดนี้ก็เป็นสุข เพราะพวกท่านจะได้อิ่มหนำ พวกท่านผู้ร้องไห้ในบัดนี้ก็เป็นสุข เพราะพวกท่านจะได้หัวเราะ 22พวกท่านเป็นสุข เมื่อคนทั้งหลายเกลียดชังพวกท่าน เมื่อเขากีดกันพวกท่าน เย้ยเหยียดพวกท่าน และถอนชื่อพวกท่านออกเป็นชื่อชั่วร้าย เพราะเหตุแห่งบุตรมนุษย์ 23ในวันนั้นจงชื่นชมยินดีและโลดเต้นด้วยความยินดี เพราะว่าบำเหน็จของพวกท่านมากมายในสวรรค์ ด้วยว่าบรรพบุรุษของเขาทั้งหลายก็ได้กระทำเช่นนั้นต่อบรรดาผู้เผยพระวจนะ 24แต่วิบัติแก่พวกท่านผู้มั่งมี เพราะพวกท่านได้รับความสุขสบายของพวกท่านครบแล้ว 25วิบัติแก่พวกท่านผู้อิ่มหนำในบัดนี้ เพราะพวกท่านจะหิวโหย วิบัติแก่พวกท่านผู้หัวเราะในบัดนี้ เพราะพวกท่านจะทุกข์โศกและร้องไห้ 26วิบัติแก่พวกท่าน เมื่อคนทั้งหลายกล่าวชมเชยพวกท่าน เพราะบรรพบุรุษของเขาทั้งหลายก็ได้กระทำเช่นนั้นต่อบรรดาผู้เผยพระวจนะเท็จ 27แต่เรากล่าวแก่พวกท่านผู้ที่ฟังว่า จงรักศัตรูของพวกท่าน จงทำความดีแก่ผู้ที่เกลียดชังพวกท่าน 28จงอวยพรผู้ที่สาปแช่งพวกท่าน จงอธิษฐานเผื่อผู้ที่ประทุษร้ายพวกท่าน 29ผู้ใดตบแก้มของเจ้าข้างหนึ่ง จงหันอีกข้างให้เขาด้วย และผู้ใดชิงเอาเสื้อคลุมของเจ้าไป อย่าหวงเสื้อตัวในไว้ 30จงให้แก่ทุกคนที่ขอจากเจ้า และผู้ใดเอาของของเจ้าไป อย่าทวงคืน 31พวกท่านปรารถนาให้เขาทำแก่พวกท่านอย่างไร ก็จงทำแก่เขาอย่างนั้นเหมือนกัน 32ถ้าพวกท่านรักเฉพาะผู้ที่รักพวกท่าน จะเป็นความดีความชอบอะไรแก่พวกท่าน? เพราะแม้แต่คนบาปก็ยังรักผู้ที่รักเขาเช่นกัน 33ถ้าพวกท่านทำความดีเฉพาะแก่ผู้ที่ทำความดีแก่พวกท่าน จะเป็นความดีความชอบอะไรแก่พวกท่าน? เพราะแม้แต่คนบาปก็ทำเช่นนั้น 34ถ้าพวกท่านให้ยืมเฉพาะแก่ผู้ที่พวกท่านหวังจะได้คืน จะเป็นความดีความชอบอะไรแก่พวกท่าน? เพราะแม้แต่คนบาปก็ให้ยืมแก่คนบาปด้วยกัน เพื่อจะได้คืนเท่าเดิม 35แต่พวกท่านจงรักศัตรูของพวกท่าน จงทำความดีและให้ยืมโดยไม่หวังสิ่งตอบแทน แล้วบำเหน็จของพวกท่านจะมากมาย และพวกท่านจะเป็นบุตรขององค์ผู้สูงสุด เพราะพระองค์ทรงพระกรุณาแม้แก่คนเนรคุณและคนชั่ว 36พวกท่านจงมีเมตตากรุณา เหมือนอย่างที่พระบิดาของพวกท่านทรงพระเมตตากรุณา 37อย่าตัดสินผู้อื่น แล้วพวกท่านจะไม่ถูกตัดสิน อย่าประณามผู้อื่น แล้วพวกท่านจะไม่ถูกประณาม จงยกโทษให้ แล้วพวกท่านจะได้รับการยกโทษ 38จงให้ แล้วพวกท่านก็จะได้รับ คือจะได้รับเป็นทะนานตวงอย่างดี อัดแน่น เขย่าให้เขยิบ จนล้นออก เทลงในตักของพวกท่าน เพราะพวกท่านตวงให้ด้วยทะนานใด ก็จะถูกตวงคืนให้พวกท่านด้วยทะนานนั้น” 39พระองค์ยังตรัสคำอุปมาแก่พวกเขาอีกว่า “คนตาบอดจะนำทางคนตาบอดได้หรือ? ทั้งสองจะไม่ตกลงไปในบ่อด้วยกันหรือ? 40ศิษย์ไม่ใหญ่กว่าครู แต่เมื่อศิษย์ได้รับการฝึกครบถ้วนแล้ว ก็จะเป็นเหมือนครูของตน 41เหตุใดท่านจึงมองดูผงในดวงตาของพี่น้องของท่าน แต่ไม่สังเกตไม้ท่อนโตในดวงตาของตัวท่านเอง? 42หรือท่านจะกล่าวแก่พี่น้องของท่านได้อย่างไรว่า ‘พี่น้องเอ๋ย ให้ฉันเอาผงออกจากดวงตาของท่านเถิด’ ในขณะที่ตัวท่านเองไม่เห็นไม้ท่อนโตในดวงตาของท่าน? คนหน้าซื่อใจคดเอ๋ย จงเอาไม้ท่อนโตออกจากดวงตาของท่านก่อน แล้วท่านจึงจะเห็นชัดพอที่จะเอาผงออกจากดวงตาของพี่น้องของท่าน 43ต้นไม้ดีย่อมไม่ให้ผลเลว ต้นไม้เลวก็ไม่ให้ผลดีเช่นกัน 44เพราะต้นไม้แต่ละต้นเป็นที่รู้จักด้วยผลของมันเอง เพราะว่าคนไม่เก็บมะเดื่อจากพุ่มหนาม หรือเก็บองุ่นจากพงหนามเช่นกัน 45คนดีย่อมเอาของดีออกมาจากคลังดีแห่งใจของเขา คนชั่วก็เอาของชั่วออกมาจากคลังชั่วของเขา เพราะว่าปากย่อมพูดออกมาจากสิ่งที่เต็มล้นอยู่ในใจ 46เหตุใดพวกท่านจึงเรียกเราว่า ‘องค์พระผู้เป็นเจ้า องค์พระผู้เป็นเจ้า’ แต่ไม่ได้ทำตามที่เรากล่าว? 47ทุกคนที่มาหาเรา ฟังถ้อยคำของเรา และประพฤติตาม เราจะสำแดงให้พวกท่านเห็นว่าเขาเปรียบเหมือนอะไร 48เขาเปรียบเหมือนกับชายที่สร้างบ้าน ซึ่งขุดลึกลงไปและวางรากบนศิลา เมื่อน้ำหลากมา กระแสน้ำก็พัดกระหน่ำบ้านนั้น แต่ไม่อาจทำให้บ้านสั่นไหวได้ เพราะบ้านนั้นสร้างไว้อย่างดี 49แต่ผู้ใดที่ได้ยินแล้วไม่ประพฤติตาม ก็เปรียบเหมือนกับชายที่สร้างบ้านบนดินโดยไม่มีรากฐาน กระแสน้ำก็พัดกระหน่ำบ้านนั้น และบ้านก็พังทลายลงทันที การพังทลายของบ้านหลังนั้นใหญ่หลวงนัก”

1อยู่มาในวันสะบาโต ขณะที่พระองค์เสด็จผ่านท้องทุ่งนา บรรดาสาวกของพระองค์ก็เด็ดรวงข้าว ขยี้ด้วยมือ และกิน

บริบท: เปิดตอนว่าด้วยข้อถกเถียงเรื่องวันสะบาโต (6:1-11) ขนานกับ มก 2:23-28 / มธ 12:1-8 ตามธรรมบัญญัติของโมเสส (ฉธบ 23:25) ผู้เดินทางผ่านนามีสิทธิ์เด็ดรวงข้าวกินได้ แต่พวกฟาริสีตีความการเด็ดและขยี้ว่าเป็น “การเก็บเกี่ยว” และ “การนวด” ซึ่งเป็นงานต้องห้ามในวันสะบาโตตามกฎทั้ง 39 ข้อ (มิชนาห์ ชับบัท 7:2) ลูกาเริ่มตอนด้วยสำนวน “ἐγένετο δὲ” ซึ่งเป็นคำเปิดแบบลูกา (เลียน LXX)

2พวกฟาริสีบางคนจึงถามว่า “เหตุใดพวกท่านจึงทำสิ่งที่ไม่ชอบด้วยกฎในวันสะบาโต?”

3พระเยซูตรัสตอบพวกเขาว่า “พวกท่านไม่เคยอ่านหรือว่าดาวิดทำอะไร เมื่อท่านและพรรคพวกของท่านหิวโหย

บริบท: พระเยซูทรงโต้แย้งด้วยธรรมเนียมการถกของรัพบีที่เริ่มด้วย “พวกท่านไม่เคยอ่านหรือ?” เพื่อเตือนฝ่ายตรงข้ามให้นึกถึงข้อที่พวกเขาอ้างว่ารู้ดี — เรื่องของดาวิดและขนมปังหน้าพระพักตร์ (1ซมอ 21:1-6) ดาวิดผู้ถูกเจิมให้เป็นกษัตริย์กำลังหลบหนีซาอูล ได้กินขนมปังซึ่งธรรมบัญญัติสงวนไว้สำหรับปุโรหิตเท่านั้น (ลนต 24:5-9) เพราะความจำเป็นของคนของพระเจ้าเหนือกว่ารายละเอียดของกฎ จุดของอุปมานี้คือ ถ้าบัญญัติอาจถูก “ละเมิด” เมื่อจำเป็นต่อผู้ถูกเจิมของพระเจ้า ฉันใด บุตรมนุษย์ผู้ถูกเจิมยิ่งกว่าดาวิดก็ทรงมีสิทธิ์ยิ่งกว่าเหนือวันสะบาโต

4คือดาวิดเข้าไปในพระนิเวศของพระเจ้า หยิบขนมปังหน้าพระพักตร์กินและแจกให้พรรคพวกของท่าน ซึ่งขนมปังนั้นไม่ชอบด้วยกฎที่ผู้ใดจะกิน นอกจากปุโรหิตเท่านั้น”

5แล้วพระองค์ตรัสกับพวกเขาว่า “บุตรมนุษย์เป็นองค์พระผู้เป็นเจ้าแห่งวันสะบาโต”

บริบท: คำประกาศสูงสุดเรื่องคริสตวิทยา พระเยซูทรงยืนยันว่าพระองค์ (ในฐานะ “บุตรมนุษย์” ตามดาเนียล 7:13-14) ทรงมีสิทธิสูงกว่าวันสะบาโต ซึ่งในพระคัมภีร์เดิมพระเจ้าทรงเป็นผู้กำหนดขึ้น (อพย 20:8-11) ในมาระโก 2:27-28 มีคำอธิบายเพิ่มเติมว่า “วันสะบาโตถูกสร้างขึ้นเพื่อมนุษย์” แต่ลูกาย่อข้อโต้แย้งให้สั้นกระชับ เหลือเพียงคำประกาศว่าบุตรมนุษย์ทรงเป็นเจ้าของวันสะบาโต

6อยู่มาในวันสะบาโตอีกวันหนึ่ง พระองค์เสด็จเข้าไปในธรรมศาลาและทรงสั่งสอน มีชายคนหนึ่งอยู่ที่นั่น มือขวาของเขาลีบ

7พวกธรรมาจารย์และพวกฟาริสีคอยจับตาดูพระองค์ว่าจะทรงรักษาโรคในวันสะบาโตหรือไม่ เพื่อหาเหตุฟ้องพระองค์

8แต่พระองค์ทรงทราบความคิดของพวกเขา จึงตรัสกับชายที่มือลีบว่า “จงลุกขึ้นมายืนตรงกลางนี้” ชายนั้นก็ลุกขึ้นยืน

บริบท: พระเยซูทรงทราบใจคนที่กำลังจ้องจะฟ้อง เป็นภาพที่ลูกาเน้น — พระเยซูทรงรู้ความคิดภายในของมนุษย์ (เทียบ ลก 5:22; 7:39-40; 9:47; 24:38) พระองค์ทรงเลือกเผชิญหน้าอย่างเปิดเผย ไม่รักษาอย่างเงียบ ๆ เพื่อให้ทุกคนเห็นชัดเจน การที่ทรงสั่งชายคนนั้นให้ยืน “ตรงกลาง” คือการท้าทายตรง ๆ ต่อธรรมบัญญัติของฟาริสี ก่อนที่จะทรงตั้งคำถามในข้อ 9

9พระเยซูจึงตรัสกับพวกเขาว่า “เราขอถามพวกท่านว่า ในวันสะบาโตชอบด้วยกฎที่จะทำความดีหรือทำความชั่ว ที่จะช่วยชีวิตหรือทำลายชีวิตเล่า?”

บริบท: พระเยซูทรงกลับข้อกล่าวหาให้เป็นคำถามเชิงศีลธรรม หากการไม่รักษาคนป่วยคือการปล่อยให้ทนทุกข์ต่อ นั่นก็เท่ากับเป็น “การทำชั่ว” ในวันสะบาโต การรักษาคือการทำความดีซึ่งสอดคล้องกับพระประสงค์ของพระเจ้าสำหรับวันสะบาโต (พระพร การพักผ่อน การฟื้นฟู) มาระโก 3:4 มีประโยคเดียวกันเกือบคำต่อคำ คำว่า “ψυχή” ในที่นี้แปลว่า “ชีวิต” (ไม่ใช่จิตวิญญาณแบบภาษาปรัชญา) ตามสำนวนฮีบรู נֶפֶשׁ

10พระองค์ทอดพระเนตรดูทุกคนรอบ ๆ แล้วตรัสกับชายนั้นว่า “จงเหยียดมือของเจ้าออก” เขาก็ทำตาม มือของเขาก็กลับเป็นปกติ

11แต่พวกเขากลับเดือดดาลยิ่งนัก และปรึกษากันว่าจะทำอย่างไรกับพระเยซูดี

12อยู่มาในวันเหล่านั้น พระองค์เสด็จออกไปยังภูเขาเพื่อทรงอธิษฐาน และพระองค์ทรงอธิษฐานต่อพระเจ้าตลอดทั้งคืน

บริบท: ลูกาเน้นให้เห็นชีวิตอธิษฐานของพระเยซูมากกว่าผู้เขียนพระกิตติคุณคนอื่น (ลก 3:21; 5:16; 9:18, 28-29; 11:1; 22:41, 44) ก่อนการตัดสินใจครั้งสำคัญเรื่องการเลือกอัครทูตสิบสอง พระองค์ทรงอธิษฐานตลอดทั้งคืน คำว่า διανυκτερεύω “ใช้เวลาทั้งคืน” ปรากฏเพียงครั้งเดียวในพันธสัญญาใหม่ ประโยค “ในการอธิษฐานของพระเจ้า” (ἐν τῇ προσευχῇ τοῦ θεοῦ) อาจหมายถึงคำอธิษฐานที่ทูลต่อพระเจ้า หรือคำอธิษฐานที่พระเจ้าโปรดให้เราอธิษฐาน

13เมื่อรุ่งเช้า พระองค์ทรงเรียกบรรดาสาวกของพระองค์มา แล้วทรงเลือกสิบสองคนจากพวกเขา ซึ่งพระองค์ทรงตั้งชื่อว่าอัครทูตด้วย

14คือซีโมนซึ่งพระองค์ทรงตั้งชื่อว่าเปโตร อันดรูว์น้องชายของเขา ยากอบและยอห์น ฟีลิปและบารโธโลมิว

15มัทธิวและโธมัส ยากอบบุตรอัลเฟอัส และซีโมนที่เรียกว่าผู้คลั่งศาสนา

16ยูดาสบุตรยากอบ และยูดาสอิสคาริโอทซึ่งต่อมาได้กลายเป็นผู้ทรยศ

บริบท: มีอัครทูตชื่อยูดาสสองคน (1) ยูดาสบุตรยากอบ (อาจเป็นคนเดียวกับที่มัทธิวและมาระโกเรียกว่า “ธัดเดอัส”) (2) ยูดาสอิสคาริโอท “อิสคาริโอท” อาจมาจากภาษาฮีบรู אִישׁ קְרִיּוֹת (อิช-เครีโยท) แปลว่า “คนจากเมืองเคริโอท” ซึ่งเป็นหมู่บ้านในยูเดียตอนใต้ ทำให้ยูดาสเป็นอัครทูตคนเดียวที่ไม่ใช่ชาวกาลิลี ลูกาเป็นคนเดียวที่ใช้คำว่า “προδότης” (ผู้ทรยศ) สำหรับยูดาส — คำนี้ปกติใช้ในบริบทของการทรยศชาติ (cf. 2ทธ 3:4) เน้นความรุนแรงของการกระทำ

17แล้วพระองค์เสด็จลงมาพร้อมกับพวกเขา ประทับยืนบนที่ราบแห่งหนึ่ง พร้อมกับฝูงสาวกของพระองค์จำนวนมาก และประชาชนเป็นอันมากจากทั่วแคว้นยูเดีย กรุงเยรูซาเล็ม และชายฝั่งเมืองไทระและไซดอน

บริบท: พระเยซูทรงเสด็จลงจากภูเขา (ที่ทรงอธิษฐานข้อ 12) ไปยัง “ที่ราบ” ซึ่งอาจเป็นที่ราบโล่งบนเนินเขาลาดลง ไม่จำเป็นต้องขัดแย้งกับมัทธิวที่เรียก “ภูเขา” (มธ 5:1) หลายความเห็นเห็นว่า “บทเทศนาบนที่ราบ” (ลก 6:20-49) และ “บทเทศนาบนภูเขา” (มธ 5-7) เป็นคำสอนชุดเดียวกันที่ลูกาและมัทธิวเรียบเรียงคนละแบบเพื่อผู้ฟังคนละกลุ่ม — หรืออาจเป็นคำสอนคนละครั้งของพระเยซูในโอกาสต่างกัน การที่ผู้คนมาจาก “ไทระและไซดอน” (เมืองชายฝั่งนอกพรมแดนอิสราเอล) ลูกาบอกให้เรารู้ว่าข่าวพระเยซูแพร่ออกไปถึงคนต่างชาติแล้ว เป็นการปูทางสำหรับธีมสากลของพระกิตติคุณลูกา

18พวกเขามาฟังพระองค์และให้ทรงรักษาจากโรคภัยของพวกเขา คนที่ถูกวิญญาณโสโครกรบกวนก็ได้รับการรักษาด้วย

19ฝูงชนทั้งสิ้นพยายามเข้ามาสัมผัสพระองค์ เพราะฤทธิ์อำนาจออกจากพระองค์และรักษาทุกคน

20พระองค์ทรงเงยพระเนตรทอดพระเนตรบรรดาสาวกของพระองค์และตรัสว่า “พวกท่านผู้ยากจนก็เป็นสุข เพราะอาณาจักรของพระเจ้าเป็นของพวกท่าน

บริบท: เปิดบทเทศนาบนที่ราบ (ลก 6:20-49) — ขนานกับบทเทศนาบนภูเขา (มธ 5-7) ลูกาบันทึกวาทะแห่งความสุข (Beatitudes) สี่ข้อและคำอุทานว่า “วิบัติ” สี่ข้อ มัทธิวบันทึกวาทะแห่งความสุขแปดข้อโดยไม่มี “วิบัติ” ข้อแตกต่างสำคัญ: ลูกาใช้สรรพนามบุรุษที่ 2 (“พวกท่าน”) พูดโดยตรง มัทธิวใช้บุรุษที่ 3 (“ผู้ที่...”) ลูกาเน้นความยากจนและการกดขี่ทางกายภาพจริง (πτωχοί = ยากจน) มัทธิวขยายความทางจิตวิญญาณ (πτωχοὶ τῷ πνεύματι = ยากจนในฝ่ายจิตวิญญาณ) ทั้งสองรูปแบบสะท้อนคำสอนเดียวกัน แต่ใช้มุมมองที่เสริมซึ่งกันและกัน

21พวกท่านผู้หิวโหยในบัดนี้ก็เป็นสุข เพราะพวกท่านจะได้อิ่มหนำ พวกท่านผู้ร้องไห้ในบัดนี้ก็เป็นสุข เพราะพวกท่านจะได้หัวเราะ

บริบท: วาทะแห่งความสุขข้อที่ 2 และ 3 “หิวโหย” (πεινῶντες) ในลูกาหมายถึงความหิวทางกายจริง (ต่างจาก มธ 5:6 “หิวกระหายความชอบธรรม”) ข้อนี้สะท้อนสุภาษิตการพลิกสถานะในอาณาจักรของพระเจ้า — คนที่ทุกข์ยากในปัจจุบันจะได้รับความอิ่มและความยินดีในภายหน้า คำว่า χορτάζω (อิ่มหนำ) ปกติใช้กับสัตว์ที่กินหญ้า — เป็นสำนวนจำเพาะเกี่ยวกับความอิ่มใน “งานเลี้ยงใหญ่” ของอาณาจักรพระเจ้า (cf. ลก 14:15-24; อสย 25:6-9)

22พวกท่านเป็นสุข เมื่อคนทั้งหลายเกลียดชังพวกท่าน เมื่อเขากีดกันพวกท่าน เย้ยเหยียดพวกท่าน และถอนชื่อพวกท่านออกเป็นชื่อชั่วร้าย เพราะเหตุแห่งบุตรมนุษย์

บริบท: วาทะแห่งความสุขข้อที่ 4 — ยาวที่สุดและเน้นที่การถูกข่มเหงเพราะติดตามพระเยซู มีการกระทำสี่อย่างที่พระเยซูทรงระบุ (1) เกลียดชัง (2) กีดกัน — อาจหมายถึงการขับออกจากธรรมศาลา (ยน 9:22; 12:42; 16:2) (3) เย้ยเหยียด (4) ถอนชื่อ “ถอนชื่อ” เป็นสำนวนฮีบรูหมายถึงการทำให้ชื่อเสียงเสียหายหรือการประกาศห้ามใช้ชื่อนั้น “เพราะเหตุแห่งบุตรมนุษย์” (ἕνεκα τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου) เป็นเครื่องหมายสำคัญ — การข่มเหงที่ได้พระพรคือเฉพาะการข่มเหงเพราะติดตามพระเยซู ไม่ใช่เพราะความผิดของเราเอง

23ในวันนั้นจงชื่นชมยินดีและโลดเต้นด้วยความยินดี เพราะว่าบำเหน็จของพวกท่านมากมายในสวรรค์ ด้วยว่าบรรพบุรุษของเขาทั้งหลายก็ได้กระทำเช่นนั้นต่อบรรดาผู้เผยพระวจนะ

บริบท: พระเยซูทรงสั่งให้ตอบสนองต่อการถูกข่มเหงด้วยความยินดี — ไม่ใช่ด้วยการอดทนเฉย ๆ แต่ด้วยการโลดเต้นด้วยความยินดี ขนานกับที่คนชอบธรรมในประวัติศาสตร์ถูกบรรพบุรุษของผู้ข่มเหงคริสเตียนข่มเหงมาแล้ว นี่สะท้อนธีมในพระกิตติคุณลูกาและกิจการของอัครทูต — ผู้เผยพระวจนะถูกข่มเหงเป็นประวัติศาสตร์ของอิสราเอล (สตีเฟนทำนายใน กจ 7:52 “ผู้เผยพระวจนะคนไหนที่บรรพบุรุษของท่านไม่ได้ข่มเหง?”) การเข้าร่วมในความทุกข์ของผู้เผยพระวจนะคือเครื่องหมายของการเป็นผู้ติดตามพระเยซูที่แท้จริง

24แต่วิบัติแก่พวกท่านผู้มั่งมี เพราะพวกท่านได้รับความสุขสบายของพวกท่านครบแล้ว

บริบท: เปิดชุดคำ “วิบัติ” สี่ข้อ (ข้อ 24-26) ซึ่งเป็นภาพสะท้อนของวาทะแห่งความสุขสี่ข้อ (ข้อ 20-23) คำว่า οὐαί “วิบัติ” ไม่ใช่คำสาปแช่งแต่เป็นคำทำนายความหายนะที่กำลังมา ตามรูปแบบของผู้เผยพระวจนะในพระคัมภีร์เดิม (อสย 5:8-23; อมส 5:18-20; ฮบก 2:6-19) “ได้รับ... ครบแล้ว” (ἀπέχω) เป็นคำที่ใช้ในใบเสร็จธุรกิจ — พวกมั่งมีได้รับบำเหน็จของพวกเขาในโลกนี้เต็มจำนวนแล้ว ไม่มีบำเหน็จในสวรรค์เหลืออีก

25วิบัติแก่พวกท่านผู้อิ่มหนำในบัดนี้ เพราะพวกท่านจะหิวโหย วิบัติแก่พวกท่านผู้หัวเราะในบัดนี้ เพราะพวกท่านจะทุกข์โศกและร้องไห้

26วิบัติแก่พวกท่าน เมื่อคนทั้งหลายกล่าวชมเชยพวกท่าน เพราะบรรพบุรุษของเขาทั้งหลายก็ได้กระทำเช่นนั้นต่อบรรดาผู้เผยพระวจนะเท็จ

บริบท: ข้อนี้คือภาพสะท้อนของข้อ 23 — ข้อ 23 ให้พระพรแก่ผู้ถูกข่มเหง (ดั่งบรรพบุรุษข่มเหงผู้เผยพระวจนะแท้) ข้อ 26 ทำนายวิบัติแก่ผู้ได้รับคำชมจากทุกคน (ดั่งบรรพบุรุษชมเชยผู้เผยพระวจนะเท็จ) การได้รับคำยกย่องจากคนทุกกลุ่มเป็นสัญญาณอันตราย — ความจริงของพระเจ้าย่อมสร้างศัตรูเสมอ ผู้เผยพระวจนะเท็จ (เช่น ในรัชสมัยอาหับ — 1กษ 18:19-40) ได้รับความนิยมเพราะทำนายสิ่งที่ผู้ฟังอยากได้ยิน

27แต่เรากล่าวแก่พวกท่านผู้ที่ฟังว่า จงรักศัตรูของพวกท่าน จงทำความดีแก่ผู้ที่เกลียดชังพวกท่าน

บริบท: เริ่มคำสอนเรื่อง “รักศัตรู” (ลก 6:27-36) ซึ่งขนานกับ มธ 5:44 ภาษากรีกของลูกาเข้มข้นกว่ามัทธิวตรงที่ให้สี่คำสั่งเป็นคู่ขนาน (1) รัก (2) ทำดี (3) อวยพร (4) อธิษฐาน คำว่า “รัก” (ἀγαπάω) ที่พระเยซูทรงใช้ไม่ใช่ความรู้สึก แต่เป็นการเลือกกระทำสิ่งดีต่อคนอื่นโดยไม่คำนึงถึงผลตอบแทน คำนี้สะท้อนความรักของพระเจ้าที่ทรงส่งฝนลงทั้งคนดีคนชั่ว (มธ 5:45 ข้อขนาน) การรักศัตรูเป็นเครื่องหมายของบุตรขององค์ผู้สูงสุด (ข้อ 35)

28จงอวยพรผู้ที่สาปแช่งพวกท่าน จงอธิษฐานเผื่อผู้ที่ประทุษร้ายพวกท่าน

29ผู้ใดตบแก้มของเจ้าข้างหนึ่ง จงหันอีกข้างให้เขาด้วย และผู้ใดชิงเอาเสื้อคลุมของเจ้าไป อย่าหวงเสื้อตัวในไว้

บริบท: พระเยซูทรงสอนสองตัวอย่างที่เฉพาะเจาะจง (1) การถูกตบแก้ม — ไม่ต่อสู้กลับ แต่ยอมให้ถูกตบอีก (2) การถูกปล้น — ไม่ยึดของเอาไว้ แม้กระทั่งเสื้อผ้าตัวในก็ให้ไปด้วย สังเกตลำดับของลูกาต่างจากมัทธิว มธ 5:40 พูดถึงการถูกฟ้องร้อง (เสื้อตัวในก่อน แล้วเสื้อคลุม) ลูกาพูดถึงการถูกปล้น (เสื้อคลุมก่อน แล้วเสื้อตัวใน) เพราะโจรชิงเสื้อคลุมที่อยู่ด้านนอกก่อน ในยุคนั้น เสื้อคลุม (ἱμάτιον) ใช้เป็นผ้าห่มนอนด้วย — กฎของโมเสสห้ามยึดเสื้อคลุมไว้ข้ามคืน (อพย 22:26-27) พระเยซูทรงสอนสูงกว่ากฎ — ยอมเสียทั้งหมด ไม่ทวงแม้แต่ความคุ้มครองตามกฎ

30จงให้แก่ทุกคนที่ขอจากเจ้า และผู้ใดเอาของของเจ้าไป อย่าทวงคืน

31พวกท่านปรารถนาให้เขาทำแก่พวกท่านอย่างไร ก็จงทำแก่เขาอย่างนั้นเหมือนกัน

บริบท: “กฎทอง” (Golden Rule) ฉบับลูกา เป็นประโยคเชิงบวก — “จงทำ” (ποιεῖτε) แตกต่างจากสุภาษิตยิวโบราณของรัพบีฮิลเล็ลที่เป็นเชิงลบ “สิ่งใดที่เกลียดชัง อย่าทำแก่เพื่อนบ้าน” (b. Shabbat 31a) พระเยซูทรงยกระดับจริยศาสตร์จากการหลีกเลี่ยงการทำร้าย ไปสู่การกระทำความดีเชิงรุก สังเกตว่าลูกาวางกฎทองไว้กลางส่วนคำสอนเรื่องความรักศัตรู (ข้อ 27-36) ไม่ใช่ส่วนต่างหาก — เพื่อบ่งบอกว่ากฎทองใช้กับทุกคน รวมทั้งศัตรูด้วย

32ถ้าพวกท่านรักเฉพาะผู้ที่รักพวกท่าน จะเป็นความดีความชอบอะไรแก่พวกท่าน? เพราะแม้แต่คนบาปก็ยังรักผู้ที่รักเขาเช่นกัน

33ถ้าพวกท่านทำความดีเฉพาะแก่ผู้ที่ทำความดีแก่พวกท่าน จะเป็นความดีความชอบอะไรแก่พวกท่าน? เพราะแม้แต่คนบาปก็ทำเช่นนั้น

34ถ้าพวกท่านให้ยืมเฉพาะแก่ผู้ที่พวกท่านหวังจะได้คืน จะเป็นความดีความชอบอะไรแก่พวกท่าน? เพราะแม้แต่คนบาปก็ให้ยืมแก่คนบาปด้วยกัน เพื่อจะได้คืนเท่าเดิม

35แต่พวกท่านจงรักศัตรูของพวกท่าน จงทำความดีและให้ยืมโดยไม่หวังสิ่งตอบแทน แล้วบำเหน็จของพวกท่านจะมากมาย และพวกท่านจะเป็นบุตรขององค์ผู้สูงสุด เพราะพระองค์ทรงพระกรุณาแม้แก่คนเนรคุณและคนชั่ว

บริบท: สรุปส่วนว่าด้วยความรักศัตรู พระเยซูทรงประทานเหตุผลทางเทววิทยา (1) บำเหน็จจะมากมาย — สำหรับผู้ติดตาม (2) การเป็น “บุตรขององค์ผู้สูงสุด” — บุตรสะท้อนพระลักษณะของพระบิดา (3) พระลักษณะพื้นฐานของพระเจ้าคือทรง “พระกรุณา” (χρηστός) แม้กระทั่งแก่คนเนรคุณและคนชั่ว คำภาษากรีก “ἀπελπίζοντες” (ข้อ 35 — HAPAX ในพระคัมภีร์ใหม่) อาจแปลว่า (1) ไม่หวังสิ่งตอบแทน (คำแปลที่นิยม) หรือ (2) ไม่สิ้นหวัง/ไม่ยอมแพ้ ความกำกวมนี้พระคัมภีร์ของเรายึดตามการตีความหลัก “ไม่หวังสิ่งตอบแทน” ซึ่งเข้ากับบริบทว่าด้วยการให้ยืม

36พวกท่านจงมีเมตตากรุณา เหมือนอย่างที่พระบิดาของพวกท่านทรงพระเมตตากรุณา

บริบท: คำสั่งสรุปของลูกา ขนานกับ มธ 5:48 “จงเป็นคนดีพร้อม (τέλειοι) เหมือนอย่างพระบิดาในสวรรค์ของพวกท่าน” มัทธิวใช้ “ดีพร้อม” (perfect/complete) ลูกาใช้ “เมตตากรุณา” (merciful/compassionate) — สะท้อนธีมของลูกาที่เน้นความเมตตาของพระเจ้าและการตอบสนองของผู้เชื่อด้วยการเป็นเมตตากรุณาเช่นกัน คำ οἰκτίρμων สะท้อนคำภาษาฮีบรูว่า רַחוּם “rahum” ซึ่งเป็นคุณลักษณะที่พระเจ้าทรงประกาศในอพยพ 34:6 “ยะโฮวา ยะโฮวา พระเจ้าผู้ทรงพระกรุณาและเมตตา” (เอลเอลโอห์ รุาฮุม)

37อย่าตัดสินผู้อื่น แล้วพวกท่านจะไม่ถูกตัดสิน อย่าประณามผู้อื่น แล้วพวกท่านจะไม่ถูกประณาม จงยกโทษให้ แล้วพวกท่านจะได้รับการยกโทษ

38จงให้ แล้วพวกท่านก็จะได้รับ คือจะได้รับเป็นทะนานตวงอย่างดี อัดแน่น เขย่าให้เขยิบ จนล้นออก เทลงในตักของพวกท่าน เพราะพวกท่านตวงให้ด้วยทะนานใด ก็จะถูกตวงคืนให้พวกท่านด้วยทะนานนั้น”

บริบท: พระเยซูทรงใช้ภาพพ่อค้าข้าวที่ใจกว้าง — เทข้าวลงในทะนานตวง อัดให้แน่น เขย่าให้เนื้อข้าวเขยิบให้แน่นยิ่งขึ้น แล้วเทจนล้นออก พระเจ้าจะทรงตอบแทนคนที่ให้อย่างไม่อั้นด้วยความใจกว้างเกินพอ แต่หลักการของ “มาตรวัดกลับ” ก็เป็นจริงในทางกลับกันด้วย — ผู้ที่ใจคับแคบจะได้รับจากพระเจ้าตามมาตรวัดที่ตนใช้ “ตัก” (κόλπος) คือกระเป๋าที่เกิดจากชายเสื้อคลุมด้านหน้าเวลาคาดเข็มขัดแล้วดึงชายเสื้อขึ้น เป็นภาชนะที่คนสมัยนั้นใช้รับของให้ ข้อ 38 มี 3 คำ hapax (πιέζω, ὑπερεκχύννομαι, ἀντιμετρέω)

39พระองค์ยังตรัสคำอุปมาแก่พวกเขาอีกว่า “คนตาบอดจะนำทางคนตาบอดได้หรือ? ทั้งสองจะไม่ตกลงไปในบ่อด้วยกันหรือ?

บริบท: เริ่มชุดคำอุปมาย่อย ๆ เกี่ยวกับการเป็นสาวกและครู (ข้อ 39-45) ภาพของคนตาบอดนำทางคนตาบอดเป็นสุภาษิตพื้นฐาน หมายถึงผู้สอนที่ไม่เข้าใจก็ไม่สามารถนำผู้เรียนไปสู่ความเข้าใจได้ — ทั้งสองก็จะพลัดตกหลุมไปด้วยกัน พระเยซูทรงใช้ภาพนี้เตือนสาวกให้ระวังการเป็นผู้นำฝ่ายวิญญาณก่อนที่ตัวเองจะได้รับการฝึกจนครบถ้วน (เชื่อมกับข้อ 40)

40ศิษย์ไม่ใหญ่กว่าครู แต่เมื่อศิษย์ได้รับการฝึกครบถ้วนแล้ว ก็จะเป็นเหมือนครูของตน

41เหตุใดท่านจึงมองดูผงในดวงตาของพี่น้องของท่าน แต่ไม่สังเกตไม้ท่อนโตในดวงตาของตัวท่านเอง?

42หรือท่านจะกล่าวแก่พี่น้องของท่านได้อย่างไรว่า ‘พี่น้องเอ๋ย ให้ฉันเอาผงออกจากดวงตาของท่านเถิด’ ในขณะที่ตัวท่านเองไม่เห็นไม้ท่อนโตในดวงตาของท่าน? คนหน้าซื่อใจคดเอ๋ย จงเอาไม้ท่อนโตออกจากดวงตาของท่านก่อน แล้วท่านจึงจะเห็นชัดพอที่จะเอาผงออกจากดวงตาของพี่น้องของท่าน

บริบท: ข้อนี้ยาวที่สุดในบท (47 คำกรีก) สรุปคำสอนเรื่องผงกับไม้ท่อนโต คำว่า “คนหน้าซื่อใจคด” (ὑποκριτά) เดิมเป็นศัพท์เกี่ยวกับนักแสดงละคร (ใส่หน้ากาก ไม่ใช่ตัวจริง) พระเยซูทรงใช้คำนี้สำหรับคนที่แสดงตัวเป็น “ผู้ชอบธรรม” ต่อหน้าคนอื่น แต่ตัวเองก็มีความบกพร่องร้ายแรงกว่า ลำดับที่พระเยซูทรงสอน: (1) ตรวจตัวเองก่อน (2) แก้ไขความผิดของตน (3) แล้วค่อยช่วยพี่น้อง — ไม่ใช่ห้ามช่วยเลย แต่ต้องทำหลังการตรวจตัวเอง

43ต้นไม้ดีย่อมไม่ให้ผลเลว ต้นไม้เลวก็ไม่ให้ผลดีเช่นกัน

44เพราะต้นไม้แต่ละต้นเป็นที่รู้จักด้วยผลของมันเอง เพราะว่าคนไม่เก็บมะเดื่อจากพุ่มหนาม หรือเก็บองุ่นจากพงหนามเช่นกัน

45คนดีย่อมเอาของดีออกมาจากคลังดีแห่งใจของเขา คนชั่วก็เอาของชั่วออกมาจากคลังชั่วของเขา เพราะว่าปากย่อมพูดออกมาจากสิ่งที่เต็มล้นอยู่ในใจ

บริบท: บทสรุปของชุดคำสอนเรื่องต้นไม้-ผลไม้ (ข้อ 43-45) พระเยซูทรงย้ายจากภาพอุปมาไปยังการประยุกต์ใช้ — ใจของคนคือ “คลัง” ที่เก็บคุณลักษณะไว้ ปากพูดออกมาจากสิ่งที่เต็มล้นอยู่ในใจ คำพูดจึงเป็นเครื่องวัดคุณลักษณะภายใน แนวคิดนี้ขนานกับสุภาษิต 4:23 “จงรักษาใจของเจ้าด้วยความเพียรทุกประการ เพราะชีวิตเริ่มออกจากใจ” ข้อนี้เชื่อมกับข้อ 46 ที่พระเยซูทรงถามว่าทำไมพวกที่เรียกพระองค์ว่า “องค์พระผู้เป็นเจ้า” จึงไม่ได้ทำตามที่ตรัส — ปากไม่สอดคล้องกับใจ

46เหตุใดพวกท่านจึงเรียกเราว่า ‘องค์พระผู้เป็นเจ้า องค์พระผู้เป็นเจ้า’ แต่ไม่ได้ทำตามที่เรากล่าว?

บริบท: คำถามเชิงเผชิญหน้าของพระเยซู เปิดท่อนสรุป (ข้อ 46-49) การเรียก “องค์พระผู้เป็นเจ้า” (Κύριε) ซ้ำสองครั้งเป็นสำนวนแสดงความเคารพอย่างสูง เทียบกับการที่พระเจ้าทรงเรียก “โมเสส โมเสส” (อพย 3:4) หรือ “อับราฮัม อับราฮัม” (ปฐก 22:11) การเรียกอย่างซ้ำ ๆ บ่งบอกถึงการยอมรับพระอำนาจของพระเยซู แต่ถ้าการเรียกนั้นไม่มาพร้อมกับการเชื่อฟัง ก็เป็นเพียงคำพูดที่ไม่มีสาระ คำสอนนี้ขนานกับ มธ 7:21-23 แต่ลูกานำเสนอสั้นกว่า โดยต่อด้วยอุปมาสองบ้าน

47ทุกคนที่มาหาเรา ฟังถ้อยคำของเรา และประพฤติตาม เราจะสำแดงให้พวกท่านเห็นว่าเขาเปรียบเหมือนอะไร

48เขาเปรียบเหมือนกับชายที่สร้างบ้าน ซึ่งขุดลึกลงไปและวางรากบนศิลา เมื่อน้ำหลากมา กระแสน้ำก็พัดกระหน่ำบ้านนั้น แต่ไม่อาจทำให้บ้านสั่นไหวได้ เพราะบ้านนั้นสร้างไว้อย่างดี

บริบท: คำอุปมาสองบ้านเป็นคำสรุปของบทเทศนา — เปรียบผู้ฟังคำสอนเป็นผู้สร้างบ้าน ลูกาเน้นรายละเอียดการก่อสร้างมากกว่ามัทธิว: ชายคนนี้ “ขุดลึก” (βαθύνω — HAPAX) ลงไปจนถึงชั้นศิลา ซึ่งเป็นวิธีก่อสร้างมาตรฐานในตะวันออกกลางโบราณ — การขุดผ่านดินตะกอนจนถึงชั้นหินแข็งใต้ดินก่อนสร้างฐานราก “น้ำหลาก” (πλημμύρα — HAPAX) หมายถึงภัยพิบัติฉับพลันของฤดูฝน — ลำห้วยแห้ง (wadi) กลายเป็นแม่น้ำเชี่ยวอย่างฉับพลัน

49แต่ผู้ใดที่ได้ยินแล้วไม่ประพฤติตาม ก็เปรียบเหมือนกับชายที่สร้างบ้านบนดินโดยไม่มีรากฐาน กระแสน้ำก็พัดกระหน่ำบ้านนั้น และบ้านก็พังทลายลงทันที การพังทลายของบ้านหลังนั้นใหญ่หลวงนัก”

บริบท: ครึ่งหลังของอุปมาสองบ้าน — บ้านที่ไม่มีราก “พังทลายลงทันที” (εὐθὺς συνέπεσεν) ลูกาใช้คำกรีก συμπίπτω (HAPAX — พังทลายลงพร้อมกัน) และ ῥῆγμα (HAPAX — การพังทลาย/ความวินาศ) ทั้งคู่เป็นคำที่เกิดเฉพาะข้อนี้ในพันธสัญญาใหม่ เน้นความรุนแรงและครอบคลุมของการทำลาย อุปมานี้สรุปบทเทศนาทั้งบทอย่างเด่นชัด — ไม่พอที่จะ “ได้ยิน” คำสอนของพระเยซู ต้อง “ประพฤติตาม” ด้วย มิฉะนั้นเมื่อภัยพิบัติแห่งการพิพากษามาถึง การ “ได้ยิน-โดยไม่ทำ” ก็เท่ากับไม่มีฐานรากอะไรเลย

บริบท (context) notes are editorial commentary — not part of the biblical text.